Tản Mạn Về Ph.d

[huyenmy]

Bài viết duới của Dr. Ngo Quang Hung đang làm giáo sư tại ĐH Buffalo đã được phổ biến trên nhiều diễn dàn. Xin copy lại đây để các bác tham khảo:


-------------------------------------------------------
Tản mạn về mảnh bằng Ph.D
-------------------------------------------------------
From Ngo Quang Hung (hungngo@cse.buffalo.edu)

Những năm gần đây có khá nhiều sinh viên Việt Nam du học Nhưở Mỹ và nhiều nước khác, bằng nhiều con đường khác nhau. Người cóhọc bổng, chức trợ giảng (teaching assistant -TA), hoặc trợ nghiên cứu (research assistant - RA), người thì du học
tự túc. Tôi không nhớ chính xác là đã đọc ở đâu đó rằng có hơn nghìn du học sinh mỗi năm sang Mỹ. Nhiều người trong số họ theo học tiến sĩ (Ph.D).
Thông tin về làm thế nào để xin học bổng,TA, RA, xin thư giới thiệu, cách viết personal statement, vân vân đầy rẫy trên các mailing lists trên Internet.

Thế nhưng, một vài câu hỏi quan trọng mà tôi ít thấy sinh viên hỏi là: "tại sao lại học Ph.D?", "có đáng bỏ thời gian học Ph.D hay không?", "làm thế nào để đánh giá mảnh bằng Ph.D?", "tôi có đủ khả năng để học Ph.D hay không?", "học Ph.D xong rồi làm gì?", vân vân.
Có lẽ ta cần một luận án ... Ph.D để trả lời phần nào thỏa đáng các câu hỏi trên. Cũng có lẽ có ai đó trong các ngành giáo dục hay tâm lý học đã làm rồi. Về mặt kinh tế thì một người bạn cho tôi biết đã cócả mớ công trình nghiên cứu về "returns to education".

Trong bài viết này, tôi thử lạm bàn lan man xung quanh các câu hỏi trên. Bài viết hoàn toàn không mang tính hàn lâm (academic), nghĩa là sẽ không có các con số thống kê, bảng phân tích, để ủng hộ một (vài) luận điểm nào đó. Sẽ không có tham khảo đến các ngờ uồn thông tin tín cẩn và các thứtương tự Tác giả chỉ dựa trên các kinh nghiệm, quan sát, và suy nghĩ cá nhân, sau gần chục năm học và "hành nghề" Ph.D ở Mỹ. Tôi chắc là một cá nhân khác trong hoàn cảnh của tôi sẽ có không ít ýkiến bất đồng. Tôi cũng không có tham vọng nói hết được những cóp nhặt kinh nghiệm của mình. Ngoài ra, tôi sẽ nhấn mạnh nhiều hơn mặt trái của việc học Ph.D.

Điều tôi hy vọng là qua bài viết này, tôi có thể giúp cho các sinh viên (cùng gia đình)sẽ và đang học Ph.D ít nhiều chuẩn bị tinh thần cho đoạn đường chông gai nhưng thú vị này; hy vọng chỉ ra được một góc nhìn khác về Ph.D so với quan niệm chung của xã hội.

(from TTVNOL)

(con nua)

[huyenmy]

-------------------------------------------------------
1. Ph.D là gì?
-------------------------------------------------------

Trước hết ta hãy thử bàn về mảnh bằng Ph.D từ cái nhìn
hàn lâm. Ph.D là viết tắt của chữ Doctor of Philosophỵ Học bậc Ph.D, cao nhất trong các học bậc, đầu tiên xuất hiện ở Đức, sau đó được Mỹ và nhiều nước phương tây khác Đưsử du.ng. Bằng Ph.D đầu tiên của Mỹ xuất hiện khoảng cuối thế kỷ 18. (Ở Ý cho đến những năm 1980 mới có bằng Ph.D.)

Từ Ph.D có gốc latin là Philosophiae Doctor. Chữ doctor nghĩa là "thầy" (teacher), và "chuyên gia", "chức trách" (authority). Chữ philosophy (triết học) có ngờ uồn gốc từthời trung cổ (medieval) ở Châu Âu, khi mà các trường đại học có bốn chuyên khoa
(faculty) chính: theology (thần học), law (luật học), medicine (y học), và philosophy (triết học). Philosophy ở đây dùng để chỉ các ngành học không dẫn đến một nghề nghiệp thực tế nhất định của thời đó (ng` của nhà thờ, luật sư, bác sĩ).
Đến nay thì không phải Ph.D nào cũng liên quan đến philosophy, cho dù là lấy theo nghĩa bóng nhất của philosophỵ Nhưng chữ doctor vẫn mang đầy đủ ý nghĩa của nó. Ở phương Tây, trong nghi thức giao tiếp người ta gọi một người có bằng Ph.D là doctor. Hầu hết các trường đại học đều đòi hỏi toàn bộ giảng viên và các giáo sư có bằng Ph.D. Đa số các nhà nghiên cứu ở các phòng nghiên cứu chuyên nghiệp đều có bằng Ph.D.

Tuy vậy, điều ngược lại không đúng: không phải tất cả các Ph.D đều có thể làm giảng viên, giáo sư, hay nghiên cứu viên. Có những Ph.D thậm chí chẳng bằng một kỹ sư thông thường. Cũng có khá nhiều Ph.D, sau khi "hành nghề" một thời gian thì lên chức, hoặc chuyển sang làm salesman hoặc manager, vân vân. Ta sẽ quay lại đề tài này sau.

Cái nhìn hiện đại của Ph.D như saụ Để hoàn tất Ph.D, ta phải đạt được hai mục tiêu chính: hoàn toàn tinh thông một ngành (hoặc phân ngành) nào đó, và (B) góp phần mở rộng nền tảng kiến thức của nhân loại về ngành đó.

Mục tiêu (B) là cái lõi để phân biệt bậc Ph.D với các bậc học khác. Ph.D không phải là cái bằng "nhai lại": đọc nhiều, thi lấy điểm cao là xong. Một Ph.D đúng nghĩa phải có một vài công trình và ý tưởng nghiên cứu của riêng mình (originality).

Về mặt lý thuyết thì là thế. Thực tế ra saỏ

(con nua)

[huyenmy]

-------------------------------------------------------
2. "Nghề" Ph.D: đoạn trường cũng lắm chông gai
-------------------------------------------------------

Ở Mỹ, là sinh viên sau đại học (graduate student) cũng là
một nghề. (Tôi không dùng từ "nghiên cứu sinh" vì không phải graduate student nào cũng làm nghiên cứu thực thụ,nhất là các sinh viên đang học thạc sĩ.) Các graduate students thường làm TA hoặc RA, với mức lương khoảng 900USD đến 1200USD một tháng (sau thuế), tiền học được bao. Sống tằn tiện thì mức lương này vừa đủ một người sống. Thường các grad students sống chui rúc trong một căn hộ nhỏ bé nào đó (dĩ nhiên là có ngoại lệ, đa phần do may mắn), hầu hết thời gian dùng ở các phòng lab (phòng thí nghiệm hoặc phòng máy tính) và thư viện. Tối về đến nhà là lăn ra ngủ để rồi sáng mài mèo con lại hớn hở bút chì bánh mì lên đường.

Kể các chuyện cuộc sống grad students thì có lẽ cần một tiểu thuyết vài trăm trang. Điều tôi muốn đề cập là: trong hoàn cảnh làm việc căng thẳng như vậy, một sinh viên thông thường thỉnh thoảng sẽ phải tự đặt câu hỏi "có đáng không?" (Is it worth it?).Nhất là khi công việc học tập và nghiên cứu không trôi chảỵ Mà kể cả khi nó hoàn toàn trôi chảy, tính về các mặt kinh tế, tinh thần, thời gian, và ... philosophy, câu hỏi trên vẫn hoàn toàn hợp lệ.

Về mặt kinh tế thì lương trung bình của Ph.D ra trường có nhỉnh hơn thạc sĩ (M.S) và bậc đại học (B.S) một chút, nhưng sự khác biệt này không khỏa lấp được lỗ lã cho thu nhập đã mất trong khoảng thời gian làm Ph.D: trung bình từ 4 đến 5 năm. Tính tổng số USD kiếm được cho mỗi giờ học tập thì Ph.D là hạng bét (tính tương đối theo từng ngành học).

Về mặt tinh thần thì làm việc căng thẳng và cật lực trong một thời gian dài trong một môi trường cạnh tranh tương đối công bằng nhưng khắc nghiệt (!) hoàn toàn có thể ảnh hưởng xấu đến tâm lý cá nhân. Điều này đặc biệt đúng với sinh viên du học: thiếu thốn các nhu cầu văn hóa và tinh thần cơ bản của quê hương, cơ hội tìm bạn tình hoặc bạn đời bị giảm thiểu (với phái nam), vân vân. Không phải hiếm mà người ta hay thấy bọn Ph.D hơi ... gàn gàn. Công bằng mà nói, grad students do thiếu thốn văn hóa hay tìm cách nghiên cứu học hỏi thêm cái này cái khác ngoài ngành của mình (nhạc, thơ, lịch sử, chính trị, triết học, ...), cho nên bọn gàn cũng có thể rất đa tài. Ở Mỹ thì địa vị xã hội của một Ph.D cũng chẳng hơn gì các nghành nghề khác là mấy.

Yếu tố tinh thần này rất quan tro.ng. Có không ít các grad students cần đến 8, 9 năm mới làm xong Ph.D. Nhiều năm trời "ở mãi kinh kỳ với bút nghiên", ngoảnh đi ngoảnh lại chưa làm được gì ra hồn mà đã ngoài 30. Khi thị trường việc cho Ph.D bị thuyên giảm thì người ta rơi vào cái vực muôn thuở: "về hay ở", "về thìđâm đầu vào đâủ". Nhiều năm làm việc với mức lương vừa đủ sống, các Ph.D mới ra trường hoàn toàn không dành giụm được gì, chưa nói đến nợ thẻ tín dụng kha khá. Dù các nhà chức trách đã có kế hoạch đãi ngộ nhân tài, chế độ này vẫn còn xa rời thực tế. Đầu tư tinh thần và thời gian của một Ph.D quá nhiều để có thể hài lòng thơvới một công việc một vài triệu đồng một tháng. Họ sẽ phải tự hỏi: nếu xưa mình không đi học thì bây giờ cũng có thể đã phây phây lương vài triệu một tháng? Vậy cả chục năm trời bỏ ra công cốc à? Tôi đã nhập nhằng yếu tố tinh thần và kinh tế, nhưng đôi khi ta không tách rời chúng được.

Một khía cạnh khác của yếu tố tinh thần là sức ép của gia đình và người thân. "Người ta 4 năm đã xong Ph.D, vợ con nhà cửa đàng hoàng, bọn không Ph.D thì cũng giám đốc với trưởng phòng, xây nhà to cửa rộng cho bố cho mẹ; còn mày bây giờ ngoài 30 mà vẫn cứ lông bông tay trắng. Ông chẳng ra ông, thằng chẳng ra thằng".

Về mặt triết học mà nói thì có đáng học Ph.D không? Câu hỏi này phụ thuộc rất nhiều vào bản thân sinh viên: đi học Ph.D để làm gì? Ta sẽ quay lại điểm này trong phần tới.

[huyenmy]

Bây giờ hãy giả dụ cô/anh Ph.D yêu dấu của ta tìm được một công việc ổn định ở nước ngoài, quyết định ở lại tích lũy tư bản giúp gia đình và sau này, cách này hay cách khác, về giúp quê hương. Có hai nhánh công việc chính cho một Ph.D
mới ra trường:
(a) làm việc ở một phòng nghiên cứu chuyên nghiệp nào đó, và
(B) một chân giảng viên hoặc giáo sư ở một trường đại học. (Hai công việc này có thể chỉ có được sau một vài năm làm postdoc nữa. Ta hãy cứ gộp luôn postdoc vào tổng thời gian cho tiện, mặc dù lương postdoc khá hơn lương grad students.)

Lương bổng và giá trị của vị trí mới phụ thuộc hoàn toàn vào việc người ta đánh giá Ph.D như thế nào. Tôi sẽ bàn về việc này trước. Tôi cũng có ý nói lan man về đề tài "định trị Ph.D" sau khi đọc một bản tin ở VNExpress thấy trong nước người ta cónói về đánh giá Ph.D loại "giỏi, khá, trung bình" (sau một buổi họp nào đó). Phạm vi "định trị Ph.D" của tôi chủ yếu áp dụng cho các nghành kỹ thuật và khoa học tự nhiên như điện, điện tử, khoa học máy tính, toán, lý, ...

Khi xưa thì giá trị của một Ph.D mới ra trường tùy thuộc vào giá trị công trình nghiên cứu trong luận văn tốt nghiệp. Sau khi ra trường thì doctor mới sẽ phát triển công trình này thành một vài bài báo đăng ở các tạp chí (journals) và hội nghị (conference) chuyên ngành. Các bài báo này đều được phê bình (reviewed) bởi các chuyên gia đã trưởng thành trong cùng ngành. Các bài báo không đóng góp gì nhiều hoặc vớ vẩn sẽ không được nhận đăng.

Hiện nay thì áp lực đăng báo (publication)của grad students khi còn đang học lớn hơn gấp bội. Một công việc kha khá ở một trường đại học hay phòng nghiên cứu danh tiếng thường nhận doctor mới với hơn chục bài báo. Trung bình một giáo sư trẻ mới ra trường trong ngành khoa học máy tính có đến khoảng 3-5 journal papers và cả chục conference papers.

Dĩ nhiên số lượng là thứ yếu, chất lượng mới quan tro.ng. Một công trình chất lượng cao sẽ được nhiều người biết đến rất sớm, và có thể nói không ngoa là nó quan trọng hơn cả trăm bài báo dạng ... "bổ củi". ("Bổ củi" là tính từ dân gian trong giới khoa học Việt Nam để chỉ các bài báo thường thường bậc trung, ai làm mãi rồi cũng xong.)

Đối với Ph.D ở Mỹ thì điểm học trung bình khi học Ph.D hầu như không mang ý nghĩa gì cả, ngoại trừ điểm tối thiểu để có thể được tiếp tục học, khoảng chừng 3.3 đến 3.5 trên 4.0, tùy theo trường. Số lượng và chất lượng các bài báo và các công trình nghiên cứu khác (một ứng dụng máy tính chẳng hạn) mới là tiêu chí đánh giá Ph.D. Không có chuyện người ta xếp loại Ph.D trung bình, yếu, giỏi, khá, vân vân.
Lý do chính là: làm chuyện này hầu như là vô vo.ng. Ai có đủ thẩm quyền và thời gian để đánh giá? Kể cả giáo sư hướng dẫn chưa chắc đã biết hết về phân ngành mà sinh viên của mình làm, huống gì người ngoài. Có rất nhiều công trình đăng báo vài năm hoặc vài chục năm sau người ta mới thấy hết giá trị của nó. Cũng có cả tỉ công trình lúc mới đăng thì ai cũng xúm vào khen, nhưng vài năm sau thì lặng tăm.

Vì thế, tôi rất ngạc nhiên khi đọc bài báo của VNExpress có đề cập đến chuyện xếp loại Ph.D "khá, giỏi, trung bình".

Dĩ nhiên có khá nhiều các công trình mà người trong ngành đọc biết ngay là "dỏm" hay "xịn". Nhưng vấn đề chính là không ai có thời gian xếp loại và định trị Ph.D. Ở Mỹ, kinh tế thị trường tương đối công bằng. Ph.D giỏi sẽ được đồng nghiệp biết đến, tìm được việc ở các trường đại học và phòng nghiên cứu danh tiếng, vân vân. Cũng có thể có Ph.D giỏi không tìm được việc, hoặc Ph.D dỏm "lọt lưới" cung cầu. Các trường hợp này đều là ngoại lệ.

Lại nói thêm về đăng báo. Ta hãy nhớ mục tiêu (B) của Ph.D: đóng góp vào nền tảng kiến thức của nhân loại. Ph.D mà không có bài báo nào thì có 10 Ph.D cũng vô nghĩa, theo nghĩa tinh khiết nhất của chữ Ph.D. Chí ít, Ph.D phải chia xẻ các thu lượm và nghiên cứu của mình với đồng nghiệp ở một hội nghị hoặc một journal danh tiếng nào đó.

Các nhà xuất bản khoa học ở phương Tây cũng làm kinh tế. Có rất nhiều các hội nghị và journals hạng bét, bài vớ va vớ vẩn cũng đăng vào được. Chỉ có người trong ngành mới biết được hội nghị và journal nào có uy tín. Mà kể cả ở các nơi có uy tín này ta vẫn có thể tìm thấy các bài báo tồị

Tóm lại, công việc "định trị Ph.D" hoàn toàn không đơn giản chút nào. Áp lực phải đăng báo này rất mạnh với các grad students. Ngược lại, cảm giác công trình của mình được đồng nghiệp công nhận và đánh giá cao cũng rất tuyệt vời.

Trong 5, 6 năm đầu sau khi ra trường, bất kể công việc là giáo sư hay nghiên cứu viên, áp lực viết báo và xin tiền làm nghiên cứu còn nặng hơn khi còn là sinh viên nữa.

(Ở đây ta loại trừ các trường hợp người ta chỉ muốn có Ph.D để theo đuổi nghề giảng viên (lecturer) nào đó. Có lẽ phải khẳng định rằng mục tiêu này cũng cao quí như các mục tiêu "cạnh tranh khắc nghiệt" khác.)

Nếu Ph.D trẻ không khẳng định được mình trong 5, 6 năm đầu tiên này thì thường là sẽ không giữ được công việc của mình. Có lẽ bạn đọc cũng có thể tưởng tượng được áp lực này nặng như thế nào. Các bài báo đều là các công trình sáng tạo mà trước đó chưa có ai làm, chưa có ai nghĩ ra (chí ít là về nguyên tắc). Làm thế nào mà ai đó có thể đảm bảo một năng suất sáng tạo nhất định trong một thời gian dài như vậỷ Có đáng bỏ ngần ấy thời gian vàcông sức cho một mục tiêu mà phần thưởng về cả kinh tế, tinh thần, triết học, sức khỏe đều khá mập mờ?

(con nua)

[huyenmy]

-------------------------------------------------------
3. Tại sao lại học Ph.D? Có nên học Ph.D không?
-------------------------------------------------------

Ta thử ghi ra đây một phần nhỏ các lý do:
a) Bạn bè đều đi nước ngoài học sau đại học.
B) Được xã hội nể trọng, oách ra phết.
c) Để học được kiến thức tiên tiến.
d) Không rõ lắm. Từ bé học đã giỏi, thì cứ tiếp tục học.
e) Có lẽ là con đường duy nhất để cải thiện đời sống gia đình và cá nhân.
f) Để mở tầm mắt ra những chân trời mới
g) Để sau này về làm giáo sư đại học
h) Để được làm nghiên cứu khoa học
i) Để thay đổi thế giới quan
......
z) Tất cả các lý do trên

Và z phẩy) Không làm Ph.D thì làm gì?

Đối với đa số grad students và sẽ-là-građstudents thì câu trả lời là một tập con khá lớn của vài tá câu trả lời mà ai cũng có thể nghĩ ra.

Ta hãy thử phân tích vài chọn lựa quan trọng nhất.

"Làm Ph.D để mở mang kiến thức". Đây là một mục tiêu rất quan trọng và mang tính cá nhân. Mark Twain từng nói: "đừng để trường lớp cản trở con đường giáo dục của bạn" (Don''t let school get in the way of your education). Trường lớp không phải là con đường duy nhất đến Rome của tri thức. Tuy vậy, trong hoàn cảnh lạc hậu của một nước thế giới thứ ba như Việt Nam ta, thì ra nước ngoài học thêm là con đường hữu lý.

Câu hỏi chính mà ta nên đặt ra là chỉ nên học M.S thôi, hay là học cả Ph.D. Chỉ về kiến thức mà nói, thì hai năm M.S cũng đủ cho một sinh viên thông minh sau đó tự học. Làm Ph.D cũng đa phần là tự học thôi. "Làm Ph.D để có một cuộc sống tốt đẹp hơn, được xã hội nể trọng hơn; vì bạn bè ai cũng học Ph.D; có bằng Ph.D rất oách; từ bé đã học giỏi thì cứ tiếp tục học; vân vân".

Một Ph.D thực thụ sẽ cho bạn biết rằng các lý do loại này đều là sai lầm to lớn! Tôi hoàn toàn không có ý định "giảng đạo" về chọn lựa cá nhân của ai. Tôi cũng không nói động cơ "hám bằng cấp" hay "oai oách" là sai trái. Đó là chọn lựa của từng cá nhân. Điểm tôi muốn nói là các động cơ loại này sẽ không thể giúp sinh viên hoàn thành tốt việc học Ph.D. Việc hay so sánh mình với bạn bè và người khác sẽ tạo nên áp lực tinh thần không thể chịu nổi trong khi học. Yêu thích "tiếng tăm" cũng vậy. "Học giỏi", theo nghĩa ở ta, là thi thố điểm cao và "nhai lại" những gì được dạy, cho nên học giỏi chưa chắc đã liên quan mấy đến khả năng sáng tạo - khả năng sống còn của Ph.D.

Từ khóa dẫn đến thành công của sinh viên Ph.D phải là
"đam mê". Đam mê học hỏi và sáng tạo trong một phân ngành nhất định! Trừ những người thật sự xuất chúng thì đa số chúng ta sẽ không thể làm thành công Ph.D ở một ngành nào đó chỉ vì "xã hội cần nó", hay "nó kiếm ra tiền".

Nếu chỉ đam mê học hỏi không thôi thì cũng không đáng bỏ ra ngần ấy thời gian để làm Ph.D. Ta hoàn toàn có thể làm M.S rồi tự đọc, tự học thêm.

Tất cả các thành quả như chức vụ, danh tiếng, oai oách, vân vân đều phải, và nên, là sản phẩm phụ của quá trình theo đuổi nỗi đam mê sáng tạo và mở mang tri thức này.

Đấy là nói về "động lực" học Ph.D. Thế còn "khả năng" thì saỏ Quá trình học Ph.D lên xuống như hình sin. Sẽ có bao nhiêu
trở ngại kinh tế, tinh thần phải vượt qua. Một trong
những ? ngại lớn nhất là: sau một vài thất bại trong
nghiên cứu, các sinh viên sẽ phải tự hỏi "ta có đủ khả năng làm
Ph.D không nhỉ"

Đam mê và khả năng tạo thành cái vòng luẩn quẩn. Ta có xu hướng đam mê cái mà ta giỏi. Và ta thường xuất sắc ở công việc mà ta đam mê. Nhảy vào được cái vòng này là hành trình cá nhân. Có lẽ không ai trả lời thay ta được.

-------------------------------------------------------
4. Phụ huynh: xin đừng gây áp lực tâm lý
-------------------------------------------------------

Không ít các bậc phụ huynh mà tôi quan sát được đặt rất nhiều kỳ vọng vào con em mình về con đường hàn lâm. Họ đầu tư tiền bạc và thời gian, nuôi niềm hy vọng ngày nào đó sẽ có một "trạng nguyên" vinh quy bái tổ, nở mày nở mặt với hàng xóm láng giềng và bè bạn. Chuyện này có ở tất cả các học bậc, không riêng gì Ph.D. Tuy vậy, áp lực ở Ph.D lớn hơn khá nhiều vì grad students sẽ phải cạnh tranh với các sinh viên xuất sắc trên toàn thế giới.

Tôn trọng tri thức và học tập là điều tốt, và bằng cấp là một thước đo tương đối chính xác của tri thức. Nhưng nó không phải là thước đo duy nhất. Đó là chưa nói đến các câu hỏi như: đạt được tri thức loại gì thì mới được coi là "thành nhân"? Khó mà có thể đo lường xem một Ph.D và một anh đạp xích lô ai có "đóng góp" nhiều hơn cho xã hội, hay ai "hạnh phúc" hơn ai, theo bất kỳ nghĩa nào của các từ này. Có một ranh giới rất bé giữa "tôn trọng tri thức" và "hám bằng cấp".

Hy vọng tôi đã hay sẽ thuyết phục được bạn rằng Ph.D cũng thượng vàng hạ cám. Một Ph.D về khoa học máy tính chẳng hạn, nếu làm nghiên cứu về một phân ngành chẳng ai quan tâm, đăng vài bài báo ở các chỗ linh tinh, thì sẽ từ từ xa rời dòng chảy chính của tri thức nhân loại. Có không ít Ph.D vềkhoa học máy tính lập trình không ra hồn, thua hẳn một kỹ sư thông thường, chính là vì lý do này.

Tôi lại triết lý 3-xu rồi. Điều tôi muốn nói là niềm "hy vọng" của các bậc phụ huynh tạo áp lực cực lớn ảnh hưởng đến kết quả học tập và nghiên cứu của sinh viên. Trong khi chọn lựa nghề nghiệp tương lai đáng lẽ nên là chọn lựa cá nhân!

-------------------------------------------------------
5. Đạt được Ph.D chỉ là bước đầu
-------------------------------------------------------

Còn khá nhiều điểm khác tôi muốn nói, nhưng bài đã dài. Lấy Ph.D chỉ là bước đầu rất nhỏ của một nghề nghiệp (career), cũng như bao nhiều nghề nghiệp khác. Có Ph.D có thể đồng nghĩa với những phần thưởng đáng quí về kinh tế và tinh thần về cả mặt xã hội lẫn cá nhân, nhưng bùlại cái giá phải trả về mọi mặt cũng cao không kém. "Nghề" Ph.D chẳng cao quí hơn nhiều nghề khác, mà thời gian và công sức bỏ ra lại nhiều hơn khá nhiều.

Cuộc sống và các chọn lựa cá nhân lẽ dĩ nhiên là phức tạp. Tôi hy vọng qua bài viết này các bạn trẻ có thể có một cái nhìn và suy nghĩ cẩn trọng hơn trước khi theo đuổi "con dường đau khổ" này. Ta không thể theo nó chỉ vì các ảo tưởng danh tiếng, bằng cấp và tiền bạc. Đầu tư như vậy không có lãi!

Một trong những điều kiện cần cho nghề này là khả năng theo đuổi nỗi đam mê nghiên cứu và sáng tạo trong một thời gian dài. Bằng Ph.D chỉ là một bước cỏn con trong hành trình chông gai nhưng thú vị này. Nó hoàn toàn không phải là con
đường duy nhất.

Thứ bảy, 29 tháng 11, 2003.
NQH

[giacmo]

Nhân thể topic du học bên kia đang ăn khách em lôi topic này lên, các bác bàn thảo luôn thể.
Bác NQH nói ngang nói ngửa tản mạn chuyện Phd công nhận rất hay, rất tinh tế. Một bài viết xuất sắc. Nói tóm lại, ý của bác Hưng là nếu ko có đam mê thì ko nên làm phd . Mọi động cơ có tính chất vụ lợi đều có chung một hệ quả, đó là sự ko thành công.
Em thì ko đủ hiểu biết để nói về vấn đề này. Nhưng vẫn cứ thử liều lĩnh trình bày suy nghĩ cá nhân, các bác xem thế nào.
VN là quốc gia đang phát triển, nhu cầu lao động tri thức trình độ cao, đc đào tạo ở các nước tiên tiến là cbn rất lớn. Vậy thì việc học Phd, Master, MBA... hay bất cứ thứ gì đại loại thế là cần phải đc khuyến khích. Ko bổ âm thì bổ dương, nếu về thì đất nước có thêm nguồn nhân lực trình độ cao, có kinh nghiệm học tập, làm việc ở các quốc gia phát triển, nếu ở thì ngân sách có thêm ngoại tệ, XH giảm bớt sức ép về dân số, việc làm, môi trường. Mà có đc quả Phd, dù là ở một trường ĐH hạng bét nào đó ở Lào hay Cam bốt đi chăng nữa cũng đã có thể gọi là người "hoàn toàn" lắm rồi, phỏng ạ. Là thành phần ưu tú nhất của xã hội dồi còn dì. Có cơ hội thì cứ học lên. Deck gì. Học, học nữa, học mãi, học mãi, học mãi, học mãi, học mãi... mà.

[piccola]

Bài viết về Ph.D của bác NQH rất chặt chẽ về hình thức và thuyết phục về nội dung. Là một sự chia sẻ rất lý thú và cần thiết.

Bạn Giac mo có ý kiến khuyến khích lấy Ph.D nếu có cơ hội, hy vọng những nhân này sẽ tạo ra sự tiến bộ cho đất nước..
Theo cá nhân mình thì nếu học ĐH, Master hay Ph.D với mong muốn phục vụ đất nước thì cũng hết sức nguy hiểm vì người học sẽ chỉ là người thiệt thòi. Môi trường cộng sản phức tạp, ngại thay đổi và do đó cũng hiếm đất cho sáng tạo. Điều này đi ngược lại với nguyên tắc ogirinality sống còn của người làm Ph.D.

mà thế nào là người "hoàn toàn"?
thế nào là thành phần "ưu tú nhất" trong xã hội?

[Ngốc]

Đáng ra thì em không nên bon chen ở topic này. Vì vấn đề của em nó nhỏ hơn nhìu nhìu chỉ là học Mát sờ tè hay cưới chồng thôi (hêhê lòng em quyết rồi các bác không phải bận tâm. Nhiều thầy ế em :D ). Từ chỗ em qua PhD cách cỡ hai vạn dặm. Nhưng em vẫn cứ chui vào đây vì thấy có bạn Pic nhà em.
Theo cá nhân mình thì nếu học ĐH, Master hay Ph.D với mong muốn phục vụ đất nước thì cũng hết sức nguy hiểm vì người học sẽ chỉ là người thiệt thòi.
Em nghĩ khác bạn Pic, em nghĩ là người học sẽ chả thiệt gì đâu. Vì so anh ta lúc chưa học với lúc học xong rồi phải khác nhau chứ. Mà lại khác theo chiều hướng tiến bộ mới mừng chứ. Còn nếu không có gì khác thì chính là vì cái lý do để anh ta đi học quá lởm. Thường thì em thấy những người khi quyết định đi học cái này cái kia là vì họ quan tâm tới vấn đề đó, muốn có đủ khả năng trả lời những vấn đề chính bản thân thắc mắc và do công việc đặt ra. Và rất nhiều khả năng là nhờ giải quyết được vấn đề của chính mình mà anh ta giúp được những người khác nữa. Còn cái vì đất nước vì nhân dân phục vụ là do bên ngoài (thường là báo chí) khái quát hoá, đáng bóng hoá nó lên thế. Như chuyện của Einstein chẳng hạn, nếu ông còn sống thử hỏi vì ai ông phục vụ. Ông ta sẽ nói ông ta phục vụ lòng say mê khoa học của mình. Thế mà chúng ta ở bên ngoài lại nhận ra những phát minh của ông giúp phục vụ cả nhân loại.
Nhưng em nghĩ mọi người đều nhận ra nếu nhìn xa hơn một chút thì sẽ đi xa hơn một chút, nhìn rộng hơn chút sẽ vững bước hơn mà đi.
Môi trường cộng sản phức tạp, ngại thay đổi và do đó cũng hiếm đất cho sáng tạo. Điều này đi ngược lại với nguyên tắc ogirinality sống còn của người làm Ph.D.
Hehe cái từ cộng sản này gây cho em nhiều cảm hứng. Nó làm em nhớ tới ông nội em, những cuộc tranh luận triền miên giữa ông và mấy chú :D .
Em nghĩ bạn Pic muốn nói tới chuyện can thiệp rất lởm trong những vấn đề liên quan tới học thuật của các cấp có đủ quyền nhưng không có đủ kiến thức. Nhưng chả nhẽ cứ thế mãi? Với em thì đi học là để giải quyết rất nhiều sự thắc mắc của em bây giờ và trong tương lai. Em không thể nói là em giúp gì được cho ai hết ở thời điểm này. Nhưng nhiều người khác giỏi hơn em, họ sẽ làm được những việc lớn hơn em. :P đôi khi cũng phải lý tưởng tí cho phấn khởi.
Bài của bac trên mục đích cung cấp thông tin cho người có ý định đi học PhD hiểu đúng bản chất việc mình sẽ theo đuổi. Không có ý định làm ai nhụt chí hết, thế nên Mơ mà gặp thì cứ khuyến khích người ta thoải mái :)) . Bổ gì không biết có điều thuốc cũng đắng đó :D . Lại phải tiếp cận cái gì cũng phải tiếp cận đúng bản chất chứ đừng như bác cò Min xui (dại) em huyenmy bên kia. Làm tỉ mỉ vào, lượng hoá vào rồi thì có mà lấy, có mà lấy . :langthang: .

[Tre Việt]

Bài của bác gì ở trên có ý phản ánh đúng bản chất vấn đề: PhD là một nghề. Cũng vất vả, cũng vinh dự như bao nghề khác. Tuy nhiên bác nói nó là nghề vất vả hơn thì là sai. Thiếu gì nghề vất vả, kể cả lao động tay chân. Bác nhìn thấy bọn kinh doanh nó ngồi quán cafe phè phỡn tưởng nó sướng, nhưng chắc gì trong đầu nó không lên kế hoạch nếu ngày mai phá sản ta sẽ nhảy xuống từ tầng thượng Deawoo hay Sofitel thì hoành tráng hơn. Thế nên làm PhD hay không là do lòng yêu nghề mà ra.

Nhìn từ góc độ của mấy tên làm ăn (là em nghe được, chứ không phải của em nghĩ ra) thì nó có sự khác. Em có nói chuyện với một tên cũng tạm xếp vào loại thành danh, hắn khuyên là: Đầu tư cho giáo dục là nền tảng, không thể cân đong đo đếm hiệu quả được, nên cần đầu tư đúng mức. Em lại hỏi nó thế nào là đúng mực, hắn trả lời: Đúng mực (để đi làm kinh doanh) là đến thạc sỹ, không nên lên tiến sỹ, vì hắn cho rằng tiến sỹ biết nhiều quá, làm gì cũng đưa lên cân nhắc tính toán cẩn thận theo tinh thần khoa học chính xác, tính xong thì hết mất cơ hội. (tên này cũng là dân du học)

Quan niệm tiến sỹ là được xã hội trọng vọng là quan điểm bị ảnh hưởng từ thời phong kiến, thời ấy tiến sỹ đồng nghĩa với có tất cả. Đến nay nó đang dần nhạt nhoà tại VN, thế nên có lẽ không nên đưa vấn đề này thành một điểm để cân nhắc quyết địnhh.

[Ngô Từ]

Bạn của Tre có thể kinh doanh giỏi, nhưng tớ đoán là thạc sĩ hoặc thấp hơn, nếu không cậu ấy đã không nói là "tiến sỹ biết nhiều quá, làm gì cũng đưa lên cân nhắc tính toán cẩn thận theo tinh thần khoa học chính xác, tính xong thì hết mất cơ hội". Vì điều ấy không đúng, mà thực ra nghe thì hơi ấu trĩ. Thực tế ở Mỹ có nhiều người là tiến sĩ đấy mà vẫn kinh doanh tốt, cực kì thành đạt. Bọn học PhD tuy đa số là thích làm khoa học - tỉ lệ chuyển làm kinh doanh ít, với bọn nó cái danh khoa học thì quý hơn - nhưng trong các ngành kĩ thuật thì nhiều người kết hợp cả hai lắm. Kinh doanh ở nhà mình có khác chút, quan hệ nhiều, để kiếm được dự án ngon thì phải có người chống lưng tầm thứ trưởng bộ trưởng trở lên cơ đấy. Còn những dự án tầm thấp hơn thì tớ không rõ lắm.

Chuyện thành danh hay không chưa thế nói trước được, sau 40 tuổi mới biết được tiền nhiều hay không. Tất nhiên ai cũng muốn tiền nhiều ngay, nhưng đối với tớ lúc này nghĩ đến tiền là hơi sớm.

[Tre Việt]

Vấn đề môi trường kinh doanh, cũng như môi trường sống VN có lẽ các anh/chị nghĩ hơi tiêu cực rồi. Có những chuyện làm ăn phải có các quan hệ kiểu thế, nhưng kiểu làm ăn theo đúng tinh thần thị trường tự do không những có mà đã phát triển mạnh rồi. Có lẽ do môi trường tiếp xúc khác nhau nên không nhìn ra được mà thôi.

Thực ra KD theo như em cảm nhận thì nó chuyên môn hoá cao lắm. Mỗi người có một việc riêng phù hợp, thằng đứng đầu là thằng ghép tất cả những cái riêng lẻ lại, tất nhiên hắn phải đủ chuyên môn để ghép. Nhưng xem ra cái đầu của chúng nó là thiên bẩm là chính chứ x phải do PhD hay không PhD, vì học theo như em quan niệm nó là học cách tư duy, khi đi làm mới dùng cái ấy để học kiến thức chuyên môn.

P/S Em dùng chữ Thành Danh có nghĩa là nó phải có tầm $10m rồi anh, và còn vài năm nữa mới đến tuổi 40. Thế nên em mới coi trọng lời nói đó, nếu cũng nói đúng thế này, nhưng là của một người khác thì em sợ là quên mất rồi.

[Ngô Từ]

Ừ tớ cũng chỉ biết gì nói nấy thôi Tre ạ. Dĩ nhiên là anh ấy kiếm được $10m thế chắc chắn là rất giỏi rồi, bất chấp là kiếm tiền kiểu gì, còn lúc trà dư tửu hậu anh ấy nói thế, tớ nghĩ cũng là một cách nói thôi, còn tớ đoán anh ấy cũng thừa biết kinh doanh giỏi hay không là do mình + cơ hội + may mắn + quan hệ nữa. Những gì anh ấy nói cho nghe thì chúng ta biết thế thôi, chứ không phải lúc nào người ta cũng nói những gì người ta thực sự nghĩ đâu :).

Chuyện quan hệ thì chỗ nào cũng có, ở Mỹ cũng thế, có chăng là mức độ ít hay nhiều thôi - có quan hệ là tốt cho mình chứ. Còn nếu buôn bán, ví dụ như mở quán cafe như chị Summer chẳng hạn, thì tất nhiên lại khác, không applicable vào cái tớ nói.

Học PhD có cái dở nhất là mất đi mất mấy năm tuổi xuân, lúc ấy đang còn máu cao. Học xong rồi thì lại phải lo gia đình v..v.. rồi không thể liều được.

[Tre Việt]

Hôm nọ nhìn thấy láng máng ở đâu đó có câu: Đằng sau mỗi gia tài là một tội ác. Hình như câu này đúng.

[huyenmy]

Bài của bac trên mục đích cung cấp thông tin cho người có ý định đi học PhD hiểu đúng bản chất việc mình sẽ theo đuổi. Không có ý định làm ai nhụt chí hết, thế nên Mơ mà gặp thì cứ khuyến khích người ta thoải mái  . Bổ gì không biết có điều thuốc cũng đắng đó  . Lại phải tiếp cận cái gì cũng phải tiếp cận đúng bản chất chứ đừng như bác cò Min xui (dại) em huyenmy bên kia. Làm tỉ mỉ vào, lượng hoá vào rồi thì có mà lấy, có mà lấy . 
Thế chị Ngốc Thị Tử khuyên Huyền My thế nào :">

Học PhD có cái dở nhất là mất đi mất mấy năm tuổi xuân, lúc ấy đang còn máu cao. Học xong rồi thì lại phải lo gia đình v..v.. rồi không thể liều được
Em ko nghĩ là bác Admin nhà ta lại nghĩ đến chuyện này đâu nhé. Em cứ nghĩ là bác ấy ko so đo gì chuyện họ Ph.D cả đâu. Cứ truớc mắt là Ph.D va 5 năm sau thẳng tiếng Asst Prof rồi Asso Prof và cuối cùng là Prof. Bên cạnh đó nếu có cơ hội hoặc máu làm ăn thì sẽ tham gia vào một công ty nào đó hoặc mở công ty riêng :-?

he he, đi đâu cung gặp hai bác Min và Tre quả là thú vị. Hai luồng suy nghĩ hoàn toàn khác nhau. Em thì em ngưỡng mộ bác Admin nếu bác "thanh danh" ( chắc chắn rồi) và khâm phục bác Tre nếu bác cũng "thành danh" ( có lẽ cũngchắc chắn luôn). Bản thân em thì nhất trí cao với hầu hết các quan điểm của bác Tre và em cũng đi theo huớng ấy. Master là đuợc rồi, sau đi làm thì cố hoàn thành cái MBA là mãn nguyện sự học hành :banghead: :banghead: chứ học Ph.D mất thêm 3-5 năm phí thời gian lắm lắm :-" với lại mấy bác học Ph.d xong nhìn nguời nó cứ đơ đơ :71: ( cái này có lẽ do em tiếp xúc với bọn tàu khựa củ chuối nhiều nên mới nhận xét thế )

Cái topic này em post từ hồi năm ngoái khi chị Sharky đăng băn khoăn học tiếp hay đi làm còn bác Admin nhà ta thì chăm chăm về nhà đợi kết quả vào UCUL ( Ko biết có nhớ nhầm tên ko, em ngại google lắm hihi ). Giờ lại có thêm cô Ngốc Thị Tử đang băn khoăn việc
học Mát sờ tè hay cưới chồng

Theo ý em nếu chị Ngốc cuới đuợc ai đó như một trong hai anh Tre hoặc anh co Min thì chi cuới phắt một cái cho xong. Sau tuần trăng mật thì chia thành hai 2 truong hợp như sau:

1. Anh cò Min thủ thì với vợ:

a. Anh đã phí cả mấy năm tuổi thanh xuân của anh với em Ph.D rồi, giờ thì ko muốn thỉnh thoảng phải đi night club vì em bận ôn thi cử hay ngập lụt với đồ án đâu =) . Em học thế là đủ rồi, ở nhà nấu nuớng chăm sóc chồng con em nhỉ :">

b. Anh hàon toàn ủng hộ quan điểm với em. Nếu em có khả năng và có lòng đam mê thì làm Ph.D luôn và sau đó phấn đấu thành Prof :P . Anh cam tâm ngồi trong phòng đọc sách cùng em và vợ chồng cùng ăn McDonal :hutthuoc:

2. Anh Tre thủ thỉ với vợ:

a. Anh cuới em về là vì những cái khác, cuới em về để em chở thành giám đốc quản lý cho anh. Anh chỉ là nguời đứng sau chỉ đạo và móc nối các mối quan hệ cho em. Mọi việc đóng dấu và kí tên trong văn bản là em :71: . Vậy giờ em đi học master để làm gì ?? Anh có là đủ lắm rồi. Ngoan đi cưng, nghe theo lời anh rồi 40 tuổi chúng ta sẽ co $10m hoặc hơn thế nữa. ( Tuy nhiên trong đầu anh Tre thì vẫn đang còn suy nghĩ một truờng hợ nữa đó là : Truờng hợp xấu nhất có thể xảy ra thì chỉ mình em vào trại thôi vì anh có kí cọt chịu trách nhiệm gì đâu. Em yên tâm, anh ở ngoài này sẽ chăm sóc con cái tử tế và sẽ có ngay một vài cô em xinh đẹp thế chỗ bà giám đốc của em =)) )

b. Anh hoàn toàn ủng hộ việc em học Master. Trong khi em đi học thì anh ở nhà sẽ rảnh chân tiếp khách hàng và tạo các mối quan hệ làm ăn hợp pháp :D . Em cứ theo học đi để rồi về quản lý công ty của chúng ta. Sau đó thì lại giống như ở truờng hợp (a) ấy :71:

20 năm sau bác Tre và bác Min mỗi nguời một con BMW đen xi phóng lên muờng lát gặp em nhé, có khi em các bác khi đó đang là con rể của truởng bản, chuẩn bị lên chức truởng bản :)). Em thì chỉ thú với việc uống ruợu dân tộc và ăn thịt thú rừng. Đêm đêm đốt lửa xem các em gái dân tốc múa lửa và nghe nhạc dân tộc thôi. Nhưng các bác yên tâm vì em có những ngừoi bạn như các bác nên em sẽ cho xây nhà sàn mấy chụ cái khép kín hoàn toàn, có bãi đỗ xe rộng nhất nuớc và thậm chí có cả bãi đỗ trực thăng. Sẽ có đầy đủ một khu giải trí hạng sao. Sân gôn 36 lỗ .v.v. he he chỉ để giúp các bạn tốt giải tỏa stress thôi. He he các bác ngày thể thao, đêm ngồi uóng ruợu với em và cũng xem múa hát :71:

[Ngốc]

My nói lừa chị thế nào ấy chứ :D . Đây đâu phải sì tin của anh Min với anh Tre. (Nói thầm: Chị hứa là tham khảo ý kiến ku nhưng chưa phải ở đây và lúc này).

[giacmo]

Originally posted by huyenmy@Dec 29 2005, 03:55 PM
chứ học Ph.D mất thêm 3-5 năm phí thời gian lắm lắm  :-"  với lại mấy bác học Ph.d xong nhìn nguời nó cứ đơ đơ :71: ( cái này có lẽ do em tiếp xúc với bọn tàu khựa củ chuối nhiều nên mới nhận xét thế )

Quoted post


Bác nhầm. Dân gian quan niệm mọt sách, học nhiều thì đầu óc mụ mẫm, ngớ ngẩn, điên điên khùng khùng là hết sức sai lầm, rất chi phản khoa học. Các nhà khoa học đã chứng minh đc rằng những người lao động chân tay trông thì cơ bắp, lực lưỡng đấy nhưng ko thọ, ko dẻo dai bằng người lao động trí óc. Nơ ron (Tế bào thần kinh) ít khi phải làm việc, dẫn đến ko có sự thay cũ đổi mới thường xuyên và hệ quả là trở nên cằn cỗi, già nua, thoái hóa, mất chức năng, suy giảm cả lượng và phẩm. Sao mà trường thọ đc. Trái lại càng học nhiều, đọc nhiều, làm việc trí óc nhiều tinh thần càng minh mẫn, sáng suốt, tâm thể và thân thể đều luôn luôn khỏe mạnh, cường tráng và tươi trẻ, bảo sao ko trường thọ. Vậy nên câu phương ngôn của cụ Lý Ninh:" Học, học nữa, học mãi" hết sức có giá trị, cả về mặt triết học lẫn mặt khoa học, giáo dục sức khỏe ;)

[daotac]

Cu Tuyến đang học gì vậy em? Sao không copy cái link đến bài viết của a Hưng mà mất công paste cả mấy trang lên thế? Cần cù như e thế rất hợp với nghiên cứu đấy :D .
Mọi người vào đây để đọc thêm mấy bài viết nữa rất hay của a Hưng.
http://www.cse.buffalo.edu/~hungngo/
http://www.cse.buffalo.edu/~hungngo/vietnamese.html
Tuyến cũng ktra lại giúp anh xem a Hưng là Giáo sư chưa nhé:
"Currently, I am an Assistant Professor at the Department of Computer Science and Engineering, SUNY at Buffalo".
Nên cẩn thận với những cái tưởng rất nhỏ như thế, đừng cẩu thả kiểu lá cải như một số báo ở VN (kiểu như một thời đưa tin giáo sư tuổi 28 Đỗ Ngọc Minh, hay phó giáo sư Phan Thị Hà Dương).
Tâm sự về nghiên cứu hay không nghiên cứu, các bài trả lời phỏng vấn của anh Ngô Bảo Châu cũng rất đáng để đọc, vì nó thật, rất thật.

[huyenmy]

em học năm cuối Under anh Huy ah :P. Tuơng lai chắc như ah Tre thôi chi dừng ở Msc và cao hơn là MBA :P( hi vọgn thế ) chứ ko có nghĩ đến chuyện Ph.D :P. Nếu em cần cù được thì em sẽ làm Ph.D ( để cuới vợ chứ ko phải vì ham mê nghiên cứu =)) )

Cái chuyện giáo sư thì em xin nhận là sai. Ngày xưa chuyện anh Ngọc Minh thì em cũng biết là ko phải prof rồi. 28 tuổi thì chỉ có thể là Asst Prof thôi chứ Assoc Prof em nghĩ cũng phải qua đầu 3 chứ chưa nói gì đên Prof.